Naar een integrale kijk op burn-out

Burn-out wordt in Nederland, en met name door werkgevers en hun vertegenwoordigers, nog teveel bezien als een persoonlijk drama. Één waaraan een bepaalde persoonlijkheidsstructuur ten grondslag zou liggen, die mensen te veeleisend naar zichzelf toe zou maken. Tegelijk wordt burn-out gezien als een uitvloeisel van een groeiende werkdruk in een drukker wordende maatschappij. Iets waaraan ‘nu eenmaal’ weinig te doen zou zijn. En dus blijft de benadering vaak beperkt tot ‘mindfulness’ ter voorkoming – en begeleid ‘bijkomen’, gedragsaanpassing en re-integratie als remedie.

Deze visie en de daarop geënte benadering gericht op het individu alleen schiet mijns inziens tekort. Enerzijds, omdat de verklaring onbevredigend is: de stress- en burn-out problematiek wordt steeds ernstiger en dat kan niet komen van een toenemend aantal perfectionisten. Anderzijds laat het de verantwoordelijkheid van organisaties (en ook leidinggevenden en collega’s) veel teveel buiten schot. Juist omdat burn-out veelal werkgerelateerd is kan het niet anders zijn dan dat ook in de manier waarop het werk georganiseerd en beleefd wordt, en niet te vergeten de bedrijfscultuur, belangrijke oorzaken van de burn-out epidemie te vinden zijn. Gaan we daar dieper op in, dan opent zich een heel andere kijk op burn-out en hoe het te benaderen.

Daarom begin ik mijn blog met het schetsen van de contouren van de gehele keten van oorzaak en gevolg van burn-out – om van daaruit in afzonderlijke artikelen de verschillende schakels uit te werken. Deze vormen de theoretische basis voor verder onderzoek en een paper dat ik in voorbereiding heb.

burn-out

Het uiteindelijke doel is het ontwikkelen van een ‘totaalbenadering’ die alle aspecten van het probleem adresseert.

Persoonlijkheid versus maatschappelijke context

Analyses van psychologische risicofactoren – hoe mensen psychologisch en qua motivatie in elkaar zitten die in een burn-out raken versus mensen die in vergelijkbare situaties wel ‘gezond’ blijven – zijn zeker nuttig, maar leveren maar één kant van het verhaal op. Waarom neemt de stressbelasting van medewerkers de afgelopen decennia alleen maar toe? En in de slipstream daarvan ook het aantal gevallen van burn-out? Wat zouden de maatschappelijke trends kunnen zijn die hieraan bijdragen?

Organisatorische oorzaken en psychologische basisbehoeften

Vervolgens gaan we in op wat mensen intrinsiek motiveert in hun werk, hen arbeidsvreugde geven. En vervolgens welke factoren ertoe bijdragen dat mensen eerst hun motivatie verliezen, geleidelijk gefrustreerd raken en tenslotte onder permanente stress gaan lijden. Daarbij nemen we een aantal organisatorische oorzaken van burn-out onder de loep. Daarnaast kijken we naar hoe het verloop van de burn-out langs wat we de Helling van Onvrede samenhangt met de mate van betrokkenheid en invloed op veranderingen in werk en organisatie.

Limbische verklaring – stressor theorie

Ook kijken we onder het schedeldak van de aangedane mens. Hoe werkt een gestaag opbouwend stressniveau uit in dat deel van onze hersenen waar ervaringen en emoties worden verwerkt: het limbische systeem. En vervolgens op het stress-systeem en autonome zenuwstelsel van het lichaam. We gaan daarbij uit van een tweetrapsraket. Eerst een gestage ‘sensitisering’ waarbij de geestelijke weerstand afneemt. Ten slotte een traumatische ervaring die de persoon ‘over de rand’ duwt.

Zelfbeeld en Zingeving – van conflict naar transformatie

Parallel aan het opbouwen van stress komt de persoon vaak ook in een zingevingscrisis terecht. Deze crisis kan tot wanhoop en depressie leiden. Of aan een pogen (of verlangen) om aan de situatie te ontsnappen en zingeving ergens anders te vinden. Met het verder afglijden in een full-blown burn-out spitst deze crisis zich verder toe. Tegelijk grijpt de verstoring in het limbische systeem om zich heen. Steeds meer emotiegebieden, maar ook aspecten van de identiteit en het zelfbeeld van de persoon worden uitgedaagd. Dit heeft dramatische gevolgen als dit aspect veronachtzaamd of verdrongen wordt. Maar ook enorme mogelijkheden om tot diepe therapeutische en spirituele bevrijding te komen als dit (fundamenteel spirituele) aspect wèl wordt onderkend.

Bedrijfskundige implicaties

De maatschappelijke en bedrijfseconomische implicaties van de stress-epidemie zijn enorm. Tegelijk biedt een integrale benadering, waarin óók de organisatorische en spirituele kant wordt meegenomen, een enorme potentie voor het verbeteren van de arbeidsvreugde. En ergo de geestelijke gezondheid van werkenden. En niet te vergeten: ook voor het innovatiepotentieel en productiviteit van de economie.

Gerphil Kerkhof – februari 2017

 


Volg deze reeks

De komende maanden zal regelmatig een nieuw artikel verschijnen. Wil je geen episode missen, abonneer je dan op de Nieuwsbrief, die zodra er weer een artikel verschijnt een alert met een korte samenvatting biedt.

2017-11-21T11:22:55+00:00Burn-out, Stress|

Over de auteur:

Gerphil Kerkhof (1958) is ‘aanstormend’ Zijnsgeoriënteerd coach en fotograaf. Gedurende 30 jaar stelde hij zich ten dienste van “IT-gedreven business transformatie”. Een burn-out voerde hem door een fase van “geforceerde persoonlijke ontwikkeling”, die hem terugwierp op zijn spirituele wortels - wat wilde het leven van hem? Sindsdien wil hij zich wijden aan het begeleiden van mensen die verlangen naar geestelijke, gevoelsmatige en creatieve bevrijding - en het (her)vinden van hun levensvreugde en -vervulling. Daarbij richt hij zich in het bijzonder op het begeleiden bij burn-out.